Οι πρόσφατες ραγδαίες εξελίξεις στον εθνικό μας αερομεταφορέα βρίσκουν την κοινή γνώμη χωρισμένη, όσον αφορά στην αναγκαιότητα διάλυσης ή μη μίας σίγουρα καταπονημένης εταιρίας, αν και η προοπτική απώλειάς της αφήνει σίγουρα σε όλους μια πικρή γεύση. Η δημόσια συζήτηση μέσω των ΜΜΕ είναι συναισθηματικά φορτισμένη και λιγότερο πραγματικά επικοδομητική, αφού συνήθως κυριαρχεί η καταστροφολογία και όχι ξεκάθαρες προτάσεις αντιμετώπισης του προβλήματος. Έχοντας πια καταλαγιάσει η πρώτη ταραχή από τις εξελίξεις στην Ολυμπιακή και έχοντας γίνει ο απολογισμός της προηγούμενης τουριστικής περιόδου, είναι ίσως τώρα η κατάλληλη χρονική στιγμή να αναλογιστεί κανείς την κατάσταση του ελληνικού τουρισμού και την θέση που θα μπορούσε να έχει σε αυτόν η υπο διάλυση αεροπορική εταιρία της χώρας μας.

Ο ρόλος της τουριστικής βιομηχανίας, όσον αφορά στην διαμόρφωση των εσόδων, στην συνολική ανάπτυξη και σταθερότητα της χώρας, στην προσφορά εργασίας και στην κοινωνική συνοχή, είναι πια δεδομένος. Ο τουρισμός είναι το 18,5% του ΑΕΠ και επομένως ο σημαντικότερος παράγοντας της ελλαδικής οικονομίας αν σκεφτεί κανείς ότι η βιαμηχανία είναι μόλις το 6% του ΑΕΠ. Ο απολογισμός της τουριστικής περιόδου 2007 μπορεί να θεωρηθεί θετικός, χωρίς βέβαια να λείπουν και τα προβλήματα. Αν και σημειώθηκε αύξηση των αφίξεων, αυτή δεν συνοδεύτηκε, όπως δηλώνει και ο πρόεδρος του ΗΑΤΤΑ, από ανάλογη αύξηση και των τουριστικών εσόδων, κάτι που φυσικά αποτελεί και το τελικό κριτήριο αξιολόγησης.

Παρόλα αυτά, υπάρχει ένα βασικό πρόβλημα στον συνολικό σχεδιασμό του τουριστικού οικοδομήματος της χώρας μας, που είναι δυνατόν μελλοντικά να υπονομεύσει τα θεμέλιά του και να προκαλέσει ανεπανόρθωτα προβλήματα. Το πρόβλημα έγγυται στην παντελή έλλειψη οργανωμένου προγραμματισμού και επενδύσεων στον τομέα της τουριστικής μεταφοράς, τόσο από την πολιτεία όσο και από τους έλληνες επιχειρηματίες. Από τις τρείς βασικές στήλες του επιχειρηματικού μοντέλου του τουρισμού, την προβολή, την μεταφορά και την διαμονή, ιδιαίτερο βάρος δίνεται σίγουρα στην διαμονή και στο σύστημα γύρω απο αυτή καθώς και τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο στην προβολή και την διαφήμιση. Κανένας όμως δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τον άλλο στοιχειώδη τομέα του τουρισμού, την μεταφορά. Ο τομέας της μεταφοράς παραδόθηκε σιωπηλά σε ξένα χέρια και ούτε καν γίνεται λόγος για αυτόν...

Κι όμως η μεταφορά είναι η βασικότερη προυπόθεση για να αρχίσει και να κλείσει ο κύκλος του τουρισμού. Η ευκολία πρόσβασης στο χώρο διακοπών αποτελεί σημαντικό κριτήριο επιλογής του συγκεκριμένου χώρου, καθώς ένας περιορισμένος, δυσχερής και πολυδάπανος τρόπος μεταφοράς θα δρούσε ανασταλτικά στον επισκέπτη, που αναζητά αναψυχή και άνεση σε συγκεκριμένα χρονικά και οικονομικά όρια. Οι αεροπορικές εταιρίες, που έχουν κυρίως αναλάβει την μεταφορά των επισκεπτών στην Ελλάδα, δεν έχουν καμία είδους δέσμευση με την Ελλάδα. Δρουν σε πανευρωπαικό ή παγκόσμιο επίπεδο και απλά χρησιμοποιούν την υπάρχουσα τουριστική βιομηχανία της Ελλάδας στην πολιτική πωλήσεών τους. Μία πολιτική πωλήσεων, που επηρεάζει άμεσα τόσο την διαθεσιμότητα όσο και το κόστος του ελληνικού τουριστικού προιόντος. Οι εταιρίες αυτές, ακολουθώντας του κανόνες του σύγχρονου εμπορίου, προχωρούν επίσης σε συγχωνεύσεις, με αποτέλεσμα όλο και λιγότερα κέντρα αποφάσεων με όλο και μικρότερο ανταγωνισμό, να είναι σε θέση να καθορίσουν τον τρόπο, την διάρκεια και την τιμή πρόσβασης των επισκεπτών στη χώρα μας. Πρόσφατα ανακοινώθηκε η πρόθεση συγχώνευσης των αεροπορικών εταιριών CONDOR και AIR BERLIN, οι οποίες ήδη διακινούν ένα πολύ μεγάλο αριθμό τουριστών στην χώρα μας. Τι θα γινόταν αν η πολιτική πωλήσεων των ξένων αεροπορικών εταιριών ξαφνικά αλλάξει; Δικά τους είναι τα αεροπλάνα και μπορούν να τα κάνουν ότι θέλουν: να ανεβάσουν την τιμή του εισιτηρίου, να μειώσουν τις διαθέσιμες θέσεις, να "κόψουν αεροδρόμια", να προωθήσουν άλλους προορισμούς...

Ο ελληνικός τουρισμός, τόσο οι επιχειρηματίες όσο και η πολιτεία, παρακολουθούν αμέτοχοι την κατάσταση αυτή. Κάνουν τεράστιες επενδύσεις στην εγχώρια αγορά, δημιουργούν τον τουρισμό του 18,5% του ΑΕΠ και κανουν την Ελλάδα να εξαρτάται πλήρως οικονομικά από αύτον. Αφήνουν όμως την "πόρτα" της επιχείρησης να την ελέγχουν 5-6 γραφεία (αν είναι τόσα) στην Ευρώπη. Το οξύμωρο της κατάστασης αυτής είναι οτι υπάρχει ήδη μια ελληνική εταιρία με οργανωμένα γραφεία και προορισμούς σε πάρα πολλά μέρη του κόσμου, η οποία όχι μόνο έχει αφεθεί να παραπέει αλλά και γίνεται λόγος για διάλυσή της! Είναι σαν να έχεις μία υπερπολυτελή βίλλα στο ομορφότερο σημείο και να συζητάς να καταστρέψεις τον μόνο σίγουρο δρόμο προς αυτήν επειδή έχει λακούβες...

Είναι υψίστης σημασίας να δημιουργηθούν προυποθέσεις άνετης μεταφοράς των επισκεπτών στην χώρα μας μέσω πληθώρας πτήσεων, εισιτηρίων χαμηλού κόστους και υψηλής υποδομής των ελληνικών αεροδρομίων. Οι συμφωνίες με διάφορες αεροπορικές εταιρίες σίγουρα μπορούν να συμβάλλουν θετικά στην κατάσταση αυτή. Η ελληνική τουριστική βιομηχανία οφείλει όμως να αποκτήσει ένα σημαντικό έλεγχο στην διαμόρφωση των τιμών και του αριθμού των πτήσεων προς την χώρα, ώστε να αποφευχθεί η πλήρης εξάρτησή της από λίγες ξένες εταιρίες.

Η Ολυμπιακή δεν πρέπει σε καμία περίπτωση ούτε να διαλύσει αλλά ούτε και να παραμείνει όπως είναι. Και οι δύο περιπτώσεις οδηγούν σε αδιέξοδο. Ριζικές αλλαγές τόσο στην δομή όσο και στο συνολικό επιχειρηματικό μοντέλο της εταιρίας είναι άμεσα απαραίτητες. Αλλαγές που θα την κάνουν ευέλικτη και ανταγωνιστική, ικανή να αντιμετωπίσει τις νέες απαιτήσεις της παγκόσμιας αγοράς και να στηρίξει ενεργά το κύριο προιόν της ελληνικής οικονομίας, τον τουρισμό.

Σίγουρα το πρόβλημα της Ολυμπιακής έχει πολλές διαστάσεις και απαιτούνται αναλυτικά ενδοεταιρικά στοιχεία για να μπορέσει κανείς να κάνει μια ολοκληρωμένη πρόταση. Το μοντέλο όμως που θα μπορούσε να βγάλει την Ολυμπιακή από την απελπιστική θέση, στην οποία έχει οδηγηθεί, πρέπει να έχει κατεύθυνση κυρίως στην υποστήριξη του ελληνικού τουριστικού προιόντος. Μια εταιρία που θα προσφέρει την δυνατότητα στον τουρίστα να έρθει στην χώρα μας εύκολα, με ασφάλεια και κυρίως πολύ οικονομικά. Μια εταιρία που θα μπορούσε να μεταφέρει ετησίως πολλά εκκατομύρια ξένων επισκεπτών σε διάφορους προορισμούς στην Ελλάδα, προσφέροντας οικονομικότερα εισητήρια από τις ξένες αεροπορικές εταιρίες. Με τον τρόπο αυτό, η ήδη μεγάλη ζήτηση στον τομέα της τουριστικής μεταφοράς, όχι μόνο θα γίνει μεγαλύτερη δίνοντας επιπλέον ώθηση στον τουρισμό, αλλά θα βγάλει και την εταιρία από το αδιέξοδο, επιτρέποντας της να καλύπτει και τις ανάγκες της εγχώριας αγοράς και των ακριτικών προορισμών.

Η εφαρμογή του μοντέλου αυτού δεν απαιτεί εξάλλου ιδιαίτερες επιπλέον οικονομικές επενδύσεις, αφού η εταιρία ήδη αντιπροσωπεύται στα βασικά σημεία πωλήσεων του εξωτερικού αλλά και στα online συστήματα κρατήσεων. Χρειάζεται απλώς πλήρης αλλαγή νοοτροπίας και διαχείρησης και κυρίως πολιτική βούληση για την υλοποίησή της.

Ας μη χαλάσουμε οι ίδιοι τους δρόμους, που οδηγούν στην χώρα μας. Αντί να εξαρτώμαστε από 5 ή 6 γραφεία αποφάσεων στην Ευρώπη για να μας στείλουν επισκέπτες, ας τους φέρουμε φθηνά μόνοι μας. Αεροπλάνα έχουμε και εμείς. Ας μην προσπαθούμε να τους τα χαρίσουμε κι αυτά, αλλά ας τα χρησιμοποιήσουμε για να υποστηρίξουν το προιόν, από το οποίο ζούμε. Κι αν δεν φτάνουν, ας πάρουμε κι άλλα...

Με χαρά μου διαπιστώνω, οτι μέρος του κειμένου Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΕ ΤΕΝΤΩΜΕΝΟ ΣΧΟΙΝΙ αυτού του blog δημοσιεύτηκε χθες 31.12.2007 στις επιστολές της εφημερίδας "ΤΑ ΝΕΑ" με τίτλο Ο Τουρισμός και οι Μεταφορές. Ήδη από την 30.11.2007 είχε γίνει αναδημοσίευση του κειμένου στην εφημερίδα Πατρίς του Ηρακλείου.

Ευχαριστώ πολύ τους υπεύθυνους συντάκτες για την προθυμία τους να κάνουν γνωστές στο ευρύτερο κοινό τις απόψεις, που αναφέρονται στο κείμενο αυτό. Εξάλλου η κριτική που ασκείται είναι σήμερα ίσως πιο επίκαιρη από ποτέ, παρόλο που η σύνταξη του κειμένου έγινε πριν γίνουν γνωστές από τα ΜΜΕ οι εξελίξεις στο θέμα της Ολυμπιακής.

Η άποψη, που ουσιαστικά απορρέει από το κείμενο, για την αναγκαιότητα ύπαρξης ενός υγειούς και ανταγωνιστικού εθνικού αερομεταφορέα ώστε να αποφευχθούν μελλοντικά σημαντικά προβλήματα στον ελληνικό τουρισμό, πρέπει να γίνει γνωστή στο ευρύτερο κοινό. Η κοινή λογική, που έτσι κι αλλιώς αντιδρά ενστικτωδώς στο κλείσιμο, το ξεπούλημα ή την κατακρεούργηση της Ολυμπιακής, πρέπει να ενισχυθεί και με χειροπιαστά επιχειρήματα...

Μάλλον θα πρέπει να νοιώθω λίγο άβολα, που σχεδόν αμέσως μετά την δημοσίευση του κειμένου Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΕ ΤΕΝΤΩΜΕΝΟ ΣΧΟΙΝΙ ανακοινώθηκε ουσιαστικά η διάλυση της Ολυμπιακής! Δεν πειράζει όμως: η κυβέρνηση έχει ήδη φροντίσει να έρθει σε επαφή με εκπροσώπους της Raynair...

Τι να πει κανείς; Ας σκεφτεί μόνο καλά σε τι ανθρώπους έχουμε όλοι μας αναθέσει την διακυβέρνηση της χώρας εδώ και πολλά χρόνια. Κι ας βγάλει τα συμπεράσματά του...

Και δεν μου λέτε; Τι αξία θα έχει ο εθνικός αερομεταφορέας όταν θα έχουν ολοκληρωθεί οι τρέχουσες εξελίξεις; Μήπως μπορώ να τον αγοράσω εγώ;

Αφορμή για το παρακάτω κείμενο μου έδωσε το πρόσφατο δελτίο τύπου του υπουργείου τουριστικής ανάπτυξης (13.11.2007), όπου αναφέρονται οι δηλώσεις του υπουργού κ. Άρη Σπηλιωτόπουλου στους ραδιοφωνικούς σταθμούς ΣΚΑΪ 100,3 και REAL FM από το Λονδίνο στο πλαίσιο της διεθνούς έκθεσης τουρισμού World Travel Market. Οφείλω να παραδεχτώ, ότι πολλά από τα σημεία, που θίγονται στην ανακοίνωση αυτή, μου άρεσαν πολύ. Παρόλη την (έμφυτη ίσως) δυσπιστία μου για υπουργικές δηλώσεις και στόχους....

Οι δηλώσεις αυτές ήταν λοιπόν μόνο η αφορμή. Η πραγματική αιτία είναι οι εμπειρίες, που αναγκαστικά μαζεύει κανείς, όταν για πολλά χρόνια "παλεύει" να δημιουργήσει, να επιβιώσει και να εξελιχτεί στον χώρο του ελληνικού τουρισμού. Εκείνου του τουρισμού, που τελικά τον έχουμε αφήσει να ισορροπεί σε ένα τεντωμένο σχοινί.

Ο ρόλος της τουριστικής βιομηχανίας, όσον αφορά στην διαμόρφωση των εσόδων, στην συνολική ανάπτυξη και σταθερότητα της χώρας, στην προσφορά εργασίας και στην κοινωνική συνοχή, είναι γνωστός ή γίνεται εύκολα κατανοητος, αν προσπαθήσει να φανταστεί κανείς την εικόνα της Ελλάδας χωρίς τουριστική κίνηση για κάποια χρόνια. Ο κ. Σπηλιωτόπουλος αναφέρει στις δηλώσεις του:
...Ο τομέας του τουρισμού είναι το 18,5% του ΑΕΠ όταν η βιομηχανία, αυτό που λέμε βιομηχανία και μεταποίηση, η μεγάλη βιομηχανία, όλα αυτά μαζί, είναι το 6%. Ο τουρισμός είναι ο σημαντικότερος παράγοντας της ελλαδικής οικονομίας... Ζούμε κατ’ εξοχήν από τον τουρισμό. Όταν η βιομηχανία είναι 6% και 18,5% είναι ο τουρισμός, σημαίνει ο τουρισμός είναι ο τομέας που κατ’ εξοχήν δίνει λεφτά στην Ελλάδα. Για να συνεχίσουμε να έχουμε παραγόμενο εισόδημα και πάνω απ’ όλα να έχουμε θέσεις εργασίας, γιατί 850.000 οικογένειες ζουν απ’ τον τουρισμό, σημαίνει ότι πρέπει να μπούμε στην εποχή της εξειδίκευσης, στην εποχή της ποιότητας αλλά και στην εποχή που θα επενδύσουμε στην ψηφιακή σελίδα, στο ψηφιακό διαδίκτυο, στην ψηφιακή διασύνδεση...

Πώς είναι δυνατόν λοιπόν ο σημαντικότερος παράγοντας της ελλαδικής οικονομίας, ο τουρισμός του 18,5% να ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί;

Το επιχειρηματικό μοντέλο του τουρισμού είναι απλό: ο επισκέπτης επιλέγει, έρχεται, διαμένει, ξοδεύει και φεύγει. Αποτελείται, αν θέλει κανείς, από 3 στοιχειώδεις τομείς: την προβολή, την μεταφορά και την διαμονή. Τεράστιες επενδύσεις έχουν γίνει τις τελευταίες δεκαετίες στον τομέα της διαμονής, και ένα ολόκληρο σύστημα έχει οργανωθεί γύρω από αυτή, με στόχο να την κάνει ποιοτική και ενδιαφέρουσα, ώστε να αποκομηθεί το μεγαλύτερο δυνατό κέρδος κατά την διάρκειά της. Τα τελευταία χρόνια τονίζεται, όλο και περισσότερο, η σημασία της τουριστικής προβολής στην νέα ψηφιακή εποχή και επίσης μεγάλες επενδύσεις γίνονται τόσο από κρατικούς φορείς όσο και από την ιδιωτική πρωτοβουλία στην διαφήμιση και την προσέγγιση επισκεπτών. Και εδώ τελειώσαμε. Κανένας δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τον άλλο στοιχειώδη τομέα του τουρισμού, την μεταφορά. Ο τομέας της μεταφοράς παραδόθηκε σιωπηλά σε ξένα χέρια και ούτε καν γίνεται λόγος για αυτόν...

Κι όμως η μεταφορά είναι η βασικότερη προυπόθεση για να αρχίσει και να κλείσει ο κύκλος του τουρισμού. Η ευκολία πρόσβασης στο χώρο διακοπών αποτελεί σημαντικό κριτήριο επιλογής του συγκεκριμένου χώρου, καθώς ένας περιορισμένος, δυσχερής και πολυδάπανος τρόπος μεταφοράς θα δρούσε ανασταλτικά στον επισκέπτη, που αναζητά αναψυχή και άνεση σε συγκεκριμένα χρονικά και οικονομικά όρια. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας είναι ευτυχώς τέτοια, που επιτρέπει την άμεση προσβασή της (εντώς 2 ή 3 ωρών) μέσω αεροπλάνου από ενα μεγάλο αριθμό ευρωπαικών (και όχι μόνο) χωρών. Το γεγονός αυτό έχει τεράστια σημασία όσον αφορά στην διαμόρφωση των αφίξεων στη χώρα μας, οι οποίες είναι, κατα κύριο λόγο, αεροπορικές αφίξεις.

Οι αεροπορικές εταιρίες, που έχουν αναλάβει την μεταφορά των επισκεπτών στην Ελλάδα, δεν έχουν καμία είδους δέσμευση με την Ελλάδα. Δρουν σε πανευρωπαικό ή παγκόσμιο επίπεδο και απλά χρησιμοποιούν την υπάρχουσα τουριστική βιομηχανία της Ελλάδας στην πολιτική πωλήσεών τους. Μία πολιτική πωλήσεων, που επηρεάζει άμεσα τόσο την διαθεσιμότητα όσο και το κόστος του ελληνικού τουριστικού προιόντος. Οι εταιρίες αυτές, ακολουθώντας του κανόνες του σύγχρονου εμπορίου, προχωρούν επίσης σε συγχωνεύσεις, με αποτέλεσμα όλο και λιγότερα κέντρα αποφάσεων με όλο και μικρότερο ανταγωνισμό, να είναι σε θέση να καθορίσουν τον τρόπο, την διάρκεια και την τιμή πρόσβασης των επισκεπτών στη χώρα μας. Πρόσφατα ανακοινώθηκε η πρόθεση συγχώνευσης των αεροπορικών εταιριών CONDOR και AIR BERLIN, οι οποίες ήδη διακινούν ένα πολύ μεγάλο αριθμό τουριστών στην Κρήτη και στα άλλα ελληνικά νησιά.

Ο ελληνικός τουρισμός, τόσο οι επιχειρηματίες όσο και η πολιτεία, παρακολουθούν αμέτοχοι την κατάσταση αυτή. Κάνουν τεράστιες επενδύσεις στην εγχώρια αγορά, δημιουργούν τον τουρισμό του 18,5% του ΑΕΠ και κανουν την Ελλάδα να εξαρτάται πλήρως οικονομικά από αύτον. Αφήνουν όμως την "πόρτα" της επιχείρησης να την ελέγχουν 5-6 γραφεία (αν είναι τόσα) στην Ευρώπη. Είναι σαν να φτίαχνεις μία υπερπολυτελή βίλλα στο ομορφότερο σημείο και να μην ενδιαφέρεσαι αν υπάρχει δρόμος για να πάς ποτέ εκεί...

Γιατί τι θα γινόταν αν η πολιτική πωλήσεων της εταιρίας ξαφνικά αλλάξει; Δικά τους είναι τα αεροπλάνα και μπορούν να τα κάνουν ότι θέλουν: να ανεβάσουν την τιμή του εισιτηρίου, να μειώσουν τις διαθέσιμες θέσεις, να "κόψουν αεροδρόμια", να προωθήσουν άλλους προορισμούς... Είναι δυνατόν να αφήνεις τον ελληνικό τουρισμό στο έλεος των συσκέψεων μερικών ξένων γραφείων; Θυμίζω ξανά τα λόγια του υπουργού τουριστικής ανάπτυξης:
...Ο τουρισμός είναι ο σημαντικότερος παράγοντας της ελλαδικής οικονομίας... Ζούμε κατ’ εξοχήν από τον τουρισμό...

Το οξύμωρο της κατάστασης αυτής είναι οτι υπάρχει ήδη μια κρατική εταιρία με οργανωμένα γραφεία και προορισμούς σε πάρα πολλά μέρη του κόσμου, η οποία δυστυχώς έχει αφεθεί να παραπέει. Δεν γνωρίζω ακριβώς τους λόγους, που έχουν οδηγήσει στην διαμόρφωση της γνωστής δυσμενούς κατάστασης της Ολυμπιακής, αλλά ξέρω ότι οι ελληνικές κυβερνήσεις επιδιώκουν ανεπιτυχώς, εδώ και πολλά χρόνια, την πώληση της. Έχουμε φτάσει στο σημείο να θεωρείται μεγάλη επιτυχία για όποια κυβέρνηση καταφέρει να ξεπουλήσει τον εθνικό αερομεταφορέα...

Ενδεικτικά αναφέρω τις τιμές ενός αεροπορικού εισιτηρίου από το Βερολίνο της Γερμανίας για το Ηράκλειο της Κρήτης τον Αύγουστο του 2008 με επιστροφή σε 2 εβδομάδες (αναζήτηση τιμών 25 Νοεμβρίου 2007 από την ιστοσελίδα της εκάστοτε εταιρίας): CONDOR 328 Ευρώ, Ολυμπιακή 941 Ευρώ! Δεν μπορώ να πιστέψω, ότι η CONDOR δεν έχει κέρδος με την τιμή αυτή, ούτε μπορώ να φανταστώ ότι η Ολυμπιακή μπορεί ποτέ να προπωλήσει εισιτήριο με τέτοιες τιμές!

Την ίδια στιγμή η ελληνική κυβέρνηση έρχεται σε επαφή με εκπροσώπους ξένων εταιριών χαμηλού κόστους, όπως της Raynair, και ζητάει συνεργασία κάνοντας παραχωρήσεις προκειμένου η χώρα μας να μπει μέσα στα άμεσα σχέδιά τους. Στο δελτίο τύπου αναφέρεται:
...Είναι μια εταιρεία χαμηλού κόστους και θέλουν όσο το δυνατόν πιο φτηνές υπηρεσίες εδάφους προκειμένου η χώρα μας να μπει μέσα στα άμεσα σχέδιά τους. Από την άλλη πλευρά, εμείς ήδη, και αυτό τους είπαμε, έχουμε μειώσει σημαντικά το κόστος στα περιφερειακά αεροδρόμια και μάλιστα η μείωση που έχουμε κάνει είναι τόσο γενναία που θα μπορούσε να είναι ελκυστική για τέτοιες εταιρείες, αρκεί να μας εγγυηθούν, ότι η στόχευση που θα γίνει για τη χώρα μας, δεν θα είναι στόχευση φτηνού και μαζικού τουρισμού, αλλά στόχευσης ποιότητος. Δηλαδή κάποιος ψυχολογικά να αισθάνεται ότι έχει την ευκαιρία να έρθει στην Ελλάδα με χαμηλό κόστος εισιτηρίου αλλά, από εκεί και έπειτα, το υπόλοιπο πακέτο διακοπών του να είναι τέτοιο που να μας διασφαλίζει ότι ο εν δυνάμει επισκέπτης μας είναι ένας επισκέπτης ο οποίος θα πάει στις διάφορες τοπικές αγορές...

Είναι ανάγκη να αναλάβουν μόνο ξένες εταιρίες την μεταφορά επισκεπτών στη χώρα μας με χαμηλό κόστος εισιτηρίου και στόχευση ποιότητας; Ο εθνικός αερομεταφορέας γιατί αφήνεται εκτός αυτής της λογικής; Η Ολυμπιακή θα μπορούσε όχι μόνο να είναι ανταγωνιστική σε σχέση με άλλες αεροπορικές εταιρίες αλλά και φθηνότερη, προκειμένου να προσελκύσει επισκέπτες στην χώρα. Θα μπορούσε να γίνει το βασικότερο όργανο στήριξης του ελληνικού τουρισμού, προσφέροντας ποιοτικές υπηρεσίες σε οικονομικές τιμές από δεκάδες ή και εκατοντάδες αεροδρόμια ανά τον κόσμο. Έτσι όχι μόνο θα εγγυόταν την προσέλευση επισκεπτών αλλά θα μπορούσε να ξεπεράσει και τα υπάρχοντα οικονομικά της προβλήματα. Το κράτος αντί να επιδιώκει να την ξεπουλήσει, θα μπορούσε να επέμβει για να αλλάξει απλώς το επιχειρηματικό μοντέλο της, το οποίο είναι τόσο εξωπραγματικό, που καταντάει ύποπτο...

Γιατί προωθεί η ελληνική κυβέρνηση την πλήρη εξάρτηση της χώρας από κάποιες ξένες εταιρίες; Ποιός είναι αυτός που καθορίζει την πολιτική πωλήσεων της Ολυμπιακής; Τί είδους πολιτική είναι αυτή; Και οι έλληνες επιχειρηματίες του χώρου τι κάνουν;

Ο ελληνικός τουρισμός, όπως διαμορφώνονται οι εξελίξεις στον τομέα της μεταφοράς επισκεπτών, πράγματι κάνει μια επικίνδυνη ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί. Είναι υψίστης σημασίας να δημιουργηθούν προυποθέσεις άνετης μεταφοράς των επισκεπτών στην χώρα μας μέσω πληθώρας πτήσεων, εισιτηρίων χαμηλού κόστους και υψηλής υποδομής των ελληνικών αεροδρομίων. Οι συμφωνίες με διάφορες αεροπορικές εταιρίες σίγουρα μπορούν να συμβάλλουν θετικά στην κατάσταση αυτή. Η ελληνική τουριστική βιομηχανία οφείλει όμως να αποκτήσει ένα σημαντικό έλεγχο στην διαμόρφωση των τιμών και του αριθμού των πτήσεων προς την χώρα, ώστε να αποφευχθεί η πλήρης εξάρτησή της από λίγες ξένες εταιρίες. Αντί να τους παρακαλάμε να μας στείλουν επισκέπτες, ας τους φέρουμε φθηνά μόνοι μας. Αεροπλάνα έχουμε και εμείς. Ας μην προσπαθούμε να τους τα πουλήσουμε (χαρίσουμε) κι αυτά, αλλά ας τα χρησιμοποιήσουμε για να υποστηρίξουν το προιόν, από το οποίο ζούμε. Κι αν δεν φτάνουν, ας πάρουμε κι άλλα...

Στο παραπάνω γράφημα μπορεί κανείς να διακρίνει τις διακυμάνσεις των αναζητήσεων στο Google, όσον αφορά στις φράσες "hotel greece" (μπλέ χρώμα), "hotel spain" (κόκκινο χρώμα), "hotel italy" (πορτοκαλί χρώμα), σε άμεση σύγκριση μεταξύ τους (υπηρεσία του Google Trends).

Παρατηρείται μια συνεχής μείωση του όγκου των αναζητήσεων από το 2004 έως το 2007 και για τις 3 παραπάνω φράσεις, αν και η μείωση για το "hotel greece" είναι η πιο διακριτική. Παρόλα αυτά τα ελληνικά ξενοδοχεία φαίνεται να ενδιαφέρουν λιγότερο τους χρήστες του Google σε σχέση με τα άλλα...

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια ραγδαία αλλαγή όσον αφορά στον τρόπο πωλήσεων των ξενοδοχειακών μονάδων της χώρας μέσω των μεγάλων τουριστικών γραφείων. Έχοντας σαν στόχο την αύξηση των διανυκτερεύσεων σε μία έντονα ανταγωνιστική παγκόσμια τουριστική αγορά, ολοένα και περισσότερες ελληνικές ξενοδοχειακές μονάδες παρέχουν, κυρίως στους αλλοδαπούς πελάτες τους, προπληρωμένα πακέτα διακοπών (all inclusive). Στα οικονομικά αυτά πακέτα συμπεριλαμβάνεται συνήθως πλήρης διατροφή (πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό), ελεύθερα ποτά και διάφορα snacks σε απεριόριστες ποσότητες όλη την ημέρα, αλλά και πολλές υπηρεσίες, σπόρ κ.λ.π. χωρίς χρέωση ανάλογα με το πακέτο. Είναι χαρακτηριστικό, ότι στους καταλόγους των τουριστικών γραφείων του εξωτερικου για τη θερινή σεζόν 2008, η πλειοψηφία των μεγάλων ελληνικών ξενοδοχειακών μονάδων διαφημίζεται πλέον με όρους όπως: all inclusive, super all inclusive, ultra all inclusive...

Αυτή η μέθοδος προσέλκυσης τουριστών, αν και έχει σαν άμεσο αποτέλεσμα την αύξηση των αφίξεων, μπορεί μακροπρόθεσμα να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα όχι μόνο στην εκάστοτε ξενοδοχειακή μονάδα αλλά και στο σύνολο της τουριστικής βιομηχανίας της χώρας. Στο άρθρο του Έθνους Στο κυνήγι του χρήματος (17.11.2007) αναφέρεται χαρακτηριστικά:
...φέτος με τα μέχρι στιγμής στοιχεία οι αφίξεις αυξάνονται κατά 6% και οι τουριστικές εισπράξεις μόλις κατά 2,5%, όταν για το 2007 τα έσοδα από τον τουρισμό αναμένεται να αυξηθούν σε παγκόσμιο επίπεδο κατά 3% έως 4%... στη χώρα μας τα έσοδα υστερούν, παρότι τα υψηλών κατηγοριών καταλύματα, όπως υπογραμμίζει ο πρόεδρος του ΗΑΤΤΑ, είχαν αύξηση της τουριστικής τους κίνησης κατά 10%...

Είναι απολύτως λογικό, ότι το βασικό κριτήριο μέτρησης της επιτυχίας μίας τουριστικής σεζόν είναι τα έσοδα, που προκύπτουν κατά την διάρκειά της, και όχι ο αριθμός των αφίξεων (κάτι που δεν γίνεται σαφές στις εκάστοτε πανηγυρικές υπουργικές δηλώσεις). Με ποιό τρόπο συμβάλουν λοιπόν τα οικονομικά προπληρωμένα πακέτα all inclusive στην διαμόρφωση αυτής της "ψαλίδας" ανάμεσα στις αφίξεις και στο πραγματικό τουριστικό συνάλλαγμα;

1. Προσπαθώντας να βγούν ανταγωνιστικές και υποκύπτοντας στην πίεση των τουριστικών πρακτόρων για ολοένα και χαμηλότερες τιμές, πολλές ξενοδοχειακές μονάδες προσφέρουν πακέτα all inclusive τόσο οικονομικά, ώστε να αναγκάζονται να προβούν σε περικοπές στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών για να παραμείνουν βιώσιμες. Με το τρόπο αυτό παρασύρουν και άλλες ξενοδοχειακές μονάδες σε ένα φαύλο κύκλο ολοένα χαμηλότερων τιμών με ολοένα χειρότερη ποιότητα. Είναι απολύτως κατανοητό, ότι ούτε τα τόσο οικονομικά πακέτα αλλά ούτε και η μείωση της ποιότητας των υπηρεσιών προσφέρουν το οτιδήποτε στην αύξηση του τουριστικού συναλλάγματος της χώρας.
2. Το all inclusive προσελκύει πρακτικά τουρίστες, που, έχοντας προπληρώσει το σύνολο των διακοπών τους (διαμονή, διατροφή, διασκέδαση), δεν έχουν λόγο αλλά ούτε και σκοπό να δαπανήσουν τίποτα παραπάνω. Ο τομέας του τουριστικού εμπορίου (εστιατόρια, καφετέριες, κοσμηματοπωλεία κ.λ.π.) ήδη έχει αρχίσει να νοιώθει τις συνέπειες της κατάστασης αυτής. Ο τουρίστας παραμένει κυρίως στο ξενοδοχείο και, όταν απομακρυνθεί απο αυτό, δεν αγοράζει.

Το μεγάλο στοίχημα για τον ελληνικό τουρισμό, όπως αναφέρεται και στο άρθρο του Έθνους, είναι οι εισπράξεις να αυξάνονται με ρυθμούς ανάλογους με τους ρυθμούς αύξησης των αφίξεων. Με τρόπους όπως το all inclusive (όπως αυτό διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια) δεν θα το κερδίσουμε. Ο ελληνικός τουρισμός πρέπει να είναι ποιοτικός και όχι εξαντλητικά φθηνός και άρα αναπόφευκτα κακός. Υπάρχουν ευτυχώς υπεραρκετοί τουρίστες που θέτουν την ποιότητα σαν βασικό κριτήριο επιλογής του μέρους, που θα περάσουν τις επόμενες διακοπές τους...

Με αφορμή το πρόσφατο άρθρο της Ημερησίας με τίτλο Μετεξεταστέος ο τουρισμός στην χρήση του διαδικτύου (19.11.2007) θα ήθελα να παραθέσω κάποιες σκέψεις, από την οπτική γωνία ενός ξενοδόχου, όσον αφορά στην διαδικασία εφαρμογής του διαδικτύου στον τομέα μάρκετινκ και κυρίως πωλήσεων μίας ξενοδοχειακής μονάδας.

Όπως αναφέρεται και στο άρθρο, η νέα ψηφιακή εποχή έχει εισέλθει, εδώ και πολύ καιρό, στον τομέα του τουρισμού (και όχι μόνο). Παρόλα αυτά:

...το ποσοστό των ελληνικών ξενοδοχείων με δική τους ιστοσελίδα είναι 63%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τα ενοικιαζόμενα δωμάτια είναι μόλις 30%... Η συντριπτική πλειοψηφία όσων έχουν δική τους ιστοσελίδα δεν τη χρησιμοποιεί για πωλήσεις, παρά μόνο για διαφημιστικούς λόγους.

Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Ένα από τα συμπεράσματα του άρθρου είναι ότι οι επιχειρηματίες αδιαφορούν. Εδώ δεν θα συμφωνήσω πλήρως. Η πλειοψηφία των ξενοδόχων πλέον δεν αδιαφορεί, απλώς δεν έχει την δυνατότητα να δημιουργήσει μία λειτουργική και επιτυχημένη προβολή στο διαδίκτυο. Και δεν έχει την δυνατότητα αυτή, επειδή είτε δεν έχει ενημερωθεί πλήρως ή (σε πάρα πολλές περιπτώσεις) γιατί έχει ξεγελαστεί από τις υποσχέσεις των ειδικών του χώρου της πληροφορικής.

Στις παραπάνω μονάδες με δική τους ιστοσελίδα δεν αναλύεται το ποσοστό εκείνων, που έχουν πραγματικά επισκέψεις και κατ επέκταση πωλήσεις μέσω της ιστοσελίδας τους. Πιστεύω οτι το ποσοστό αυτό είναι απελπιστικά μικρό. Η πλειονότητα των ιστοσελίδων αυτών έχει δημιουργηθεί με σχετικά μικρό κόστος από εταιρίες, που έχουν σαν στόχο την μαζική παραγωγή δικτυότοπων χωρίς την παραμικρή περαιτέρω υποστήριξη και προώθηση τους. Η περισσότερες ιστοσελίδες των ξενοδοχείων είτε είναι καταχωρημένες σε ένα υποκατάλογο μαζί με εκατοντάδες άλλες ή διαθέτουν την δική τους προσωπική διεύθυνση, την οποία δεν γνωρίζει (και δεν μπορεί να βρεί) κανένας άλλος εκτός από τον ίδιο τον ξενοδόχο. Είναι λογικό η συντριπτική πλειοψηφία να δηλώνει λοιπόν, οτι χρησιμοποιεί την ιστοσελίδα μόνο για διαφημιστικούς λόγους. Τι άλλο να πει;

Η δημιουργία μιας λειτουργικής ιστοσελίδας μίας ξενοδοχειακής μονάδας (αλλά και κάθε άλλης επιχείρησης) είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για της πωλήσεις αλλά και για το γενικό image της επιχείρησης, αποτελεί δε μια επίπονη και μακροχρόνια διαδικασία. Καποιο μαγικό φίλτρο δεν υπάρχει (κι αν υπάρχει, το ψάχνω άδικα πολλά χρόνια). Παρόλα αυτά, πιστεύω, ότι τα παρακάτω σημεία είναι βασικές προυποθέσεις:

1. Εύρεση μιας εταιρίας σχεδιασμού και φιλοξενίας ιστοσελίδων, που θα παρέχει ολική υποστήριξη: καλό και μοντέρνο σχεδιασμό, εγκατάσταση συστήματος online πληρωμών, άμεση ανανέωση του περιεχομένου, προώθηση σε μηχανές αναζήτησης, συνεχή και προσεγμένη δημιουργία συνδέσμων (links) σε άλλες ιστοσελίδες, διαχείρηση διαφημιστικής καμπάνιας, ανάλυση στατιστικών επισκεπτών, υποβολή νέων ιδεών... (σημείωση: δεν είναι καθόλου εύκολη η εύρεση μίας τέτοιας εταιρίας)

2. Δημιουργία ενός τμήματος κρατήσεων / επικοινωνίας που θα μπορεί να διαχειρίζεται έγκαιρα την κίνηση από το διαδίκτυο και να παρέχει άμεσα υποστήριξη στον υποψήφιο πελάτη. Η κατασκευή μίας καλοσχεδιασμένης και γνωστής ιστοσελίδας δεν έχει φυσικά νόημα, εάν δεν παρέχεται και προσωπική επαφή στον ενδιαφερόμενο πελάτη.

Από τα παραπάνω γίνεται σαφές, ότι η διαδικασία εφαρμογής του διαδικτύου στον τομέα μάρκετινκ και πωλήσεων μίας ξενοδοχειακής μονάδας είναι αρκετά περίπλοκη και απαιτεί πράγματι έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό. Θέτεται λοιπόν το ερώτημα, γιατί να μπεί ο επιχειρηματίας ξενοδόχος στην διαδικασία αυτή και να επενδύσει ένα αρκετά μεγάλο ποσό για την υλοποίηση της;

Πέρα από την αύξηση των πωλήσεων, η παροχή υπηρεσιών μέσω της ιστοσελίδας της ξενοδοχειακής μονάδας καταστά μη αναγκαία την ύπαρξη τουριστικών πρακτόρων για την ολοκλήρωση της κράτησης. Τα οφέλη τόσο για τον επιχειρηματία όσο και για τον πελάτη θα ήταν μεγάλα, αφού με τον τρόπο αυτό θα μπορούσαν να εξοικονομηθούν οι ενδιάμεσες προμήθειες. Το ίδιο προιόν θα μπορούσε να είναι φτηνότερο για τον πελάτη και πιο κερδοφόρο για τον ξενοδόχο. Η αύξηση του ποσοστού κέρδους, θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια, από την άλλη, την βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Πιστεύω λοιπόν, ότι μια επένδυση, σε πανελλήνιο επίπεδο, των ξενοδοχειακών μονάδων στην δημιουργία λειτουργικών ιστοσελίδων τους στο διαδίκτυο θα είχε τεράστια σημασία για το σύνολο του τουριστικού τομέα. Οι προυποθέσεις υπάρχουν ήδη, απομένει η πρακτική εφαρμογή τους για να "περάσουμε την τάξη"!